Οι σημαντικές αλλαγές στην ηλεκτρονική υποβολή των αλλαγών / μεταβολών του ωραρίου εργασίας

Σε συνέχεια των τροποποιήσεων που εισήγαγε ο Νόμος 4488/2017, δημοσιεύθηκε πρόσφατα (22.6.2018) η υπ’ αρ. 32143/Δ1.11288 απόφαση της Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής  Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, σχετικά με τον επανακαθορισμό  των όρων ηλεκτρονικής υποβολής εντύπων αρμοδιότητας Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) και Οργανισμού Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ), η οποία κατήργησε από τη δημοσίευση της την προγενέστερη υπ’ αριθ. 5072/6/2013 Υπουργική Απόφαση.

Με την εγκύκλιο 400090/Δ1.14024/2018 του Υπ. Εργασίας, Κοινων. Ασφαλ. και Κοινων. Αλληλεγγύης δόθηκαν οδηγίες για την εφαρμογή της ανωτέρω ΥΑ, σχετικά με την ηλεκτρονική υποβολή στο ΕΡΓΑΝΗ των εντύπων για υπερεργασία, υπερωρία κλπ. Μεταξύ άλλων (απαρίθμηση των Εντύπων και της προθεσμίας υποβολής κλπ), διευκρινίζονται και ορισμένα θέματα. 
Όπως είναι γνωστό, με το ά. 36 του Ν. 4488/2017, υποχρεούται πλέον ο εργοδότης να καταχωρεί στο πληροφοριακό σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ», κάθε αλλαγή ή τροποποίηση του ωραρίου ή της οργάνωσης του χρόνου εργασίας των εργαζομένων, το αργότερο έως και την ημέρα αλλαγής ή τροποποίησης του ωραρίου ή της οργάνωσης του χρόνου εργασίας και σε κάθε περίπτωση, πριν την ανάληψη υπηρεσίας, περιλαμβάνοντας έτσι, και την υπερεργασία και τη νόμιμη υπερωριακή απασχόληση πριν την έναρξη πραγματοποίησής της. Η εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης δεν είχε τεθεί σε ισχύ, διότι αναμενόταν η έκδοση της σχετικής Υπουργικής Απόφασης, με την οποία θα καθορίζονταν οι λεπτομέρειες, σχετικά με τη διαδικασία καταχώρισης.

Υπενθυμίζουμε ότι το συμβατικό ωράριο έχει καθορισθεί με την ΕΓΣΣΕ 14.2.1984 από 1.1.1984 σε 40 ώρες εβδομαδιαίως. Το νόμιμο ωράριο είναι, κατά το Ν.3863/2010, επί μεν εξαήμερης απασχολήσεως οι 8 ώρες ημερησίως, επί δε πενθημέρου, οι 9 ώρες ημερησίως.
  • «Υπερεργασία» χαρακτηρίζεται η υπέρβαση των 40 ωρών εβδομαδιαίως μέχρι 8 ωρών επί εξαημέρου (ώρες 41η έως 48η) και μέχρι 5 ωρών επί πενθημέρου (ώρες 41η  έως 45η). Για την υπερεργασιακή απασχόληση οφείλεται για κάθε ώρα το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο και προσαύξηση 20% επ’  αυτού.
  • «Υπερωρία» χαρακτηρίζεται η εργασία του μισθωτού στον ίδιο εργοδότη, όταν υπερβαίνει τις 8 ώρες ημερησίως επί εξαημέρου και τις 9 ώρες επί πενθημέρου . Επί ισομερούς κατανομής του 40ώρου στην εβδομάδα, υπερωρία συνιστά εκτός από την υπέρβαση του 8ώρου ή του 9ώρου αντιστοίχως, ημερησίως, και η υπέρβαση των 48 επί εξαημέρου ή των 45 επί πενθημέρου ωρών εβδομαδιαίως (6Χ8 = 48 και 5Χ9 = 45).
  • Υπέρβαση του 8ώρου (σε εξαήμερο) ή του 9ώρου (σε πενθήμερο) επιτρέπεται, κατά το Ν.4093/2012, επί δύο ώρες την ημέρα για τις πάσης φύσεως επιχειρήσεις και μέχρι 120 ωρών το έτος, ενώ επί τρεις ώρες την ημέρα την ημέρα για τις βιομηχανικές – βιοτεχνικές επιχειρήσεις και μέχρι των 30 ωρών ανά εξάμηνο, κατά τις εκδιδόμενες ανά εξάμηνο Υπουργικές Αποφάσεις. Η νόμιμη υπερωριακή εργασία αμείβεται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο, προσαυξημένο κατά 40% μέχρι τις 120 ώρες και κατά 60% εφόσο οι ώρες υπερβούν τις 120 ώρες ετησίως.
  • Η αναγγελία (με το νέο έντυπο Ε8) της κατά τα ανωτέρω επιτρεπόμενης υπερωρίας συνιστά τυπική προϋπόθεση, για να θεωρηθεί νόμιμη η υπερωριακή απασχόληση. Διαφορετικά, η υπερωρία είναι παράνομη και αμείβεται με προσαύξηση 80% επί του καταβαλλόμενου ωρομισθίου.
  • Υπερεργασία και Υπερωρία υπάρχει επί υπερβάσεως του ωραρίου, σύμφωνα με τα ανωτέρω, κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας. Τυχόν εργασία, κατά την 6η ημέρα της εβδομάδος επί πενθημέρου και κατά την 7η ημέρα της εβδομάδος, τόσο επί πενθημέρου όσο και επί εξαημέρου, θεωρείται ότι κείται εκτός της εργασίμου εβδομάδος και οι ώρες της εργασίας αυτής δεν προστίθενται στις ώρες των ημερών εργασίας και δεν αποτελούν έτσι ούτε υπερεργασία, ούτε υπερωρία. Υπερωρία, κατά τις ημέρες αυτές υπάρχει, μόνον αν η εργασία υπερβαίνει τις 8 ώρες ημερησίως, που αποτελούν ανώτατο όριο νομίμου απασχολήσεως (είτε για 6ήμερο είτε για 5θήμερο).

Στη συνέχεια, παρουσιάζουμε τις πλέον σημαντικές αλλαγές που επέρχονται, με βάση το νέο νομοθετικό πλαίσιο, επισημαίνοντας ιδιαιτέρως τις περιπτώσεις που αφορούν στην καταχώριση της υπερεργασίας και της νόμιμης υπερωρίας.
  1. Καταρχάς, το Έντυπο Ε8 υποβάλλεται πριν από την έναρξη της πραγματοποίησης της υπερεργασίας ή της νόμιμης υπερωριακής απασχόλησης και σε περίπτωση ανάγκης τροποποίησης των στοιχείων που έχουν γνωστοποιηθεί στο σύστημα (ΕΡΓΑΝΗ), αυτά μπορούν να τροποποιηθούν με νέα υποβολή όμοιου εντύπου, και πάλι όμως, πριν  την πραγματοποίηση της αλλαγής.
  2. Με την ΥΑ προβλέπεται δυνατότητα (από 1.7.2018) ηλεκτρονικής επικοινωνίας των εργοδοτών με το σύστημα (ΕΡΓΑΝΗ) και μέσω κινητού τηλεφώνου με αποστολή μηνύματος (SMS), υπό την προϋπόθεση ότι ο εργοδότης έχει δηλώσει στο σύστημα τον αριθμό του κινητού τηλεφώνου που θα χρησιμοποιεί για τις ανάγκες επικοινωνίας του με το ΣΕΠΕ. Με την ολοκλήρωση της υποβολής του εντύπου Ε8, μέσω κινητού τηλεφώνου αποδίδεται από το σύστημα αριθμός πρωτοκόλλου και ημερομηνία υποβολής του μηνύματος που αποτελεί αποδεικτικό για τον εργοδότη, σε περίπτωση ελέγχου από τα όργανα του ΣΕΠΕ ή του ΕΦΚΑ ή του ΟΑΕΔ. 
  3. Όπως είναι γνωστό, για να διαπιστωθεί ότι παρασχέθηκε υπερεργασία, πρέπει να εξαντληθεί η εβδομάδα εργασίας. Το Υπουργείο Εργασίας, λαμβάνοντας υπ’  όψιν τη συνήθη περίπτωση (που αποτελεί και τον κανόνα) τον ισομερή καταμερισμό του ωραρίου εργασίας στις ημέρες της εβδομάδας, θεωρεί ως υπερεργασία τη σύννομη και μη αποτελούσα υπερωρία απασχόληση επί 1 ώρα και 20 λεπτά, επιπλέον των 6 ωρών και 40 λεπτών ημερήσιας εργασίας στο εξαήμερο (δηλ. 40 ώρες : 6) και τη 1 ώρα επιπλέον των 8 ωρών ημερήσιας εργασίας στο πενθήμερο (δηλ. 40 ώρες : 5).
  4. Επισημαίνεται ότι : Υπερεργασία, για την οποία οφείλεται αμοιβή και προσαύξηση αποτελεί η πραγματική απασχόληση πέραν του ανωτέρω ωραρίου. Θεωρείται όμως (πλασματικώς), ότι έχει πραγματοποιηθεί υπερεργασία, και στην περίπτωση ασθένειας ή άλλου ανυπαίτιου κωλύματος του μισθωτού, για το οποίο οφείλονται αποδοχές, κατά τα άρθρ. 657 – 658 ΑΚ, σε περίπτωση αδείας του μισθωτού (κανονικής ή άλλης παρεχόμενης από το Νόμο), καθώς και σε περίπτωση εξαιρέσιμης εορτής, κατά την οποία ο μισθωτός απέχει από την εργασία του, ασκώντας παρεχόμενο από το Νόμο δικαίωμα. Αντίθετα, δεν θεωρείται ότι έχει πραγματοποιηθεί υπερεργασία στην περίπτωση αδικαιολόγητης απουσίας του μισθωτού, κατά μία ή περισσότερες ημέρες της συγκεκριμένης εβδομάδας, διότι οι ώρες των ημερών αυτών της αδικαιολόγητης αποχής αφαιρούνται από το σύνολο των ωρών της συγκεκριμένης εβδομάδας, με συνέπεια να μην υπάρχει υπερεργασίας. 
  5. Το διάλειμμα (15΄ τουλάχιστον, κατά το ΠΔ 88/1999, όταν η απασχόληση υπερβαίνει τις 6 ώρες), το οποίο, αν δεν έχει συμφωνηθεί κάτι άλλο ή δεν προβλέπεται σε ισχύουσα δεσμευτική συλλογική ρύθμιση (ΣΣΕ/ΔΑ) ή άλλη διάταξη, δεν αποτελεί χρόνο εργασίας και επιβαρύνει τον μισθωτό, με αποτέλεσμα να επιμηκύνει τον χρόνο εργασίας. Επομένως, ο εργοδότης υποχρεούται να δηλώνει το διάλειμμα στον Πίνακα Προσωπικού, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να χρησιμοποιηθεί, για να δικαιολογήσει τυχόν παρουσία του μισθωτού στον τόπο εργασίας, μετά  τη λήξη του ωραρίου του.
  6. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να επιδεικνύει ο εργοδότης σε περίπτωση που εργαζόμενος με μερική απασχόληση, λ.χ. 6ωρη εργασία ημερησίως, χρειαστεί να παράσχει πρόσθετη εργασία επί 3 ώρες μετά το 6ωρο. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί μεν η 9η ώρα να μην αποτελεί υπερεργασία (εφόσον στην εβδομάδα δεν σημειώνεται υπέρβαση των 40 ωρών), ωστόσο, το Υπουργείο Εργασίας θεωρεί ότι και η 9η ώρα επί μερικής απασχολήσεως θεωρείται ως «πρόσθετη απασχόληση» και ως εκ τούτου, υπάρχει υποχρέωση αναγγελίας στο ΕΡΓΑΝΗ με το έντυπο Ε4 (μαζί με την 7η και 8η ώρα).
  7. Επισημαίνουμε επίσης, ότι σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας, υποχρέωση για υποβολή του εντύπου Ε 8 υφίσταται και στις περιπτώσεις που η υπερεργασία παρέχεται, κατά τρόπο μόνιμο και σταθερό.
  8. Σε περίπτωση πραγματοποιήσεως και υπερεργασίας και υπερωρίας, το έντυπο Ε8 θα υποβληθεί ενιαία και θα περιέχει το σύνολο των ωρών, από τις οποίες (αν προστεθούν στις 6 και 40 – εξαήμερο, ή στις 8 – πενθήμερο), προκύπτει αν πρόκειται για υπερεργασία και υπερωρία. Επομένως, δεν θα υποβάλλονται χωριστά έντυπα (1 για την υπερεργασία και 1 για την υπερωρία).
  9. Προσοχή (για τις επιχειρήσεις εμπορικών καταστημάτων και super market) : Στο ά. 7 παρ. 2 του ΝΔ 1037/1971 υπήρχε η πρόβλεψη ότι «η επί 10λεπτον καθυστέρησις της λήξεως λειτουργίας του καταστήματος προς εξυπηρέτησιν πελατών ευρισκομένων εντός αυτού δεν αποτελεί παράβασιν των διατάξεων ...». Ωστόσο, η διάταξη αυτή καταργήθηκε με το Ν.4093/2012. Αυτό που ίσως θα έδινε λύση στο πρόβλημα, είναι ορισμένοι υπάλληλοι να προσέρχονται στην εργασία τους αργότερα και να αποχωρούν αργότερα (π.χ. 30 λεπτά), ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες της «τελευταίας στιγμής». Τη λύση αυτή υποδείκνυε η καταργηθείσα πλέον διάταξη του ίδιου ΝΔ (είχε προστεθεί με το άρθρο 244 του Ν.4072/2012), ορίζουσα ότι "στα εμπορικά καταστήματα λιανικής πώλησης επιτρέπεται η μετά το πέρας του νομίμου λειτουργίας τους απασχόληση επί 30 λεπτά ενός εργαζομένου υπευθύνου ταμείων και μέχρι τριών εργαζομένων ταμιών ... Οι εργαζόμενοι αυτοί προσέρχονται στην εργασία τους 30 λεπτά αργότερα από την τυπική έναρξη του ωραρίου τους ... με αναγραφή στις καταστάσεις προσωπικού κλπ ”.
Τάσος Ταρπινίδης
Δικηγόρος – Εργατολόγος